Een bezoek aan de sportpsycholoog, met een pertinente vraag in het achterhoofd : 'Welke impact heeft het overlijden van François Sterchele op de groep die eind juni de trainingen hervat ?' Het antwoord was simpel, maar Jef Brouwers boomde door en waarschuwde. "In Vlaanderen is een circuit ontstaan van mensen die elkaar ’s nachts gaan ontmoeten. Dáár worden die showbizzkoppeltjes gevormd. Dat zoveel voetballers samen zijn met een ex-miss is geen toeval. Ze hebben die missen niet ontmoet in de tribune hoor. Wel in bars of op privéfeestjes die speciaal voor hen worden georganiseerd." Een onthullend gesprek.
Jef Brouwers, sportpsycholoog bij ACT, Partners for Results, vindt geregeld zijn weg naar de kranten. Maar, zegt hij: "Alle sporters met wie ik in de gazet gekomen ben, daar was iets mee. 'Ik heb dit en die heeft mij geholpen'… Maar uiteindelijk werk ik voor 90 procent met gezonde mensen." Frank Vandenbroucke, het dolgedraaide wielerkind, behoort tot die eerste groep klanten. De Belgische topscheidsrechters, genre Frank De Bleeckere en Jérôme Efong Nzolo, en een groot aantal topsporters tot de tweede. "Ik bekijk en analyseer beelden, kijk naar hun reacties. Waarom maken ze op dít moment díé fout? Hoe komt het dat die of die voetballer x maal na een owngoal een aantal slechte matchen speelt? Dat is mijn werk." Het overlijden van François Sterchele heeft een enorme impact op de groep, zegt Jef Brouwers. "En dat wordt nog versterkt omdat Sterchele ook nog eens een groepsdynamisator was, een plezante gast bij wie iedereen wou zijn. Voetballers zijn individuen die succes nastreven, maar dat succes is natuurlijk groter als je zo’n goede speler in je ploeg hebt."
Die impact is geringer wanneer het gaat over de kleurloze rechtsback of de nummer 20 van de selectie?
Jef Brouwers : "Als het geen toffe gast is, is dat zo ja. Absoluut! Iederéén wou bij Sterchele zijn. Ik vergelijk dat met het overlijden van Hugo Claus. Totale hysterie! Iedereen heeft aan Claus’ sterfbed gestaan omdat hij 'ne vedet' was, mensen vertoeven graag in het gezelschap van dat soort figuren. Maar, en dat moet ook gezegd worden, uiteindelijk heeft elk overlijden een grote invloed op een team. We spreken hier over 98, 99 of 100 procent."
"Club Brugge-Westerlo was een non-wedstrijd, maar enorm belangrijk als eerbetoon. Dat was eigenlijk de begrafenis. Mensen hebben markeringen nodig om van het ene naar het andere te kunnen overgaan. Is die overgang er niet, dan blijft er altijd iets hangen uit het verleden en verlies je een deel van je mogelijkheden."
"Rituelen als plechtige communie, begrafenis of een huwelijk betekenen eigenlijk niets, maar dienen als markering. Er komt een kind en het is féést, dat móét gevierd worden. Op de begrafenis van Claus, daar stonden oesters op het menu. Bert André (acteur, overleden op 21 mei, red.) wou dat er op zijn begrafenis ijsjes uitgedeeld werden. Daarmee duidde hij dat de overgang plezant moest zijn."
"In minder geëvolueerde samenlevingen is dat nóg belangrijker. In onze hoogkapitalistische maatschappij verdwijnt het genot, is geld de drijfveer. Rwandese vrienden van mij hebben tijdens de genocide 17 familieleden verloren. Die mensen waren hier enorm triestig, precies omdat ze hun ouders niet begraven hadden. Op een bepaald moment zijn ze naar Rwanda teruggekeerd, hebben ze die ouders opgegraven én opnieuw begraven. Die mensen zijn lachend teruggekeerd, alleen omdat ze dat verlies gemarkeerd hadden."
Hoe vertaal je die rituelen, die in wezen inhoudsloos zijn, naar het geval Sterchele?
"Dat is op verschillende manieren gebeurd. De wedstrijd tegen Westerlo, de begrafenis, spelers die de kist droegen, de minuut stilte in Italië. Die markeringen hadden een functie in de overgang, naar de periode zónder Sterchele. Je ziet spelers voor een wedstrijd soms routinematige bewegingen uitvoeren – naar boven kijken, een kruisteken maken, de grond kussen – omdat ze op die manier mentaal de connectie maken tussen de periode voor de wedstrijd en de wedstrijd zelf."
Iedereen verwerkt dit trauma op zijn manier?
"Dat is heel individueel, ja, en heeft vooral te maken met hun onderlinge relatie. In een groep van 25 spelers zal er wellicht zelfs eentje bij zijn die denkt 'Dit is mijn kans', maar over het algemeen wordt er nooit zuiver rationeel gereageerd. Je ziet dat met z’n lieven, die maken ook ambras, hé."
"Die zijn op een totaal verschillende manier bezig met de verwerking. Dat meisje met wie hij een lange relatie had (Rachel Licata, red.) was wellicht nooit in het nieuws gekomen had die miss (Joke van de Velde, red.) niet gezegd dat Sterchele 'de man van haar leven was'. Maar plots vertelt die de meest intieme zaken. 'Ik was zwanger, maar heb abortus laten plegen.' Ook dat is markeren."
Net zoals het niet meer toekennen van rugnummer 23?
„Dat is een heel positieve beslissing. Spelers worden in België niet psychologisch gescreend, dus kun je best vermijden dat iemand nog met ‘23’ speelt. Plots, vooral ingegeven door bijgeloof, is ‘23’ een gevaarlijk nummer. En het niet meer toekennen van ‘23’ is een vorm van respect, een markering, net als de overhandiging van het truitje van Luca Toni aan de familie.”
Je kunt toch niet blijven markeren. Het moet toch een keer stoppen?
"Op een bepaald moment zal dat gestopt worden door de ouders, alleen díé mensen kunnen dat beslissen. Ook dat is heel erg individueel. Kijk maar naar de zaak Dutroux, waar de ouders van An en Eefje een totaal verschillend rouwproces ondergingen. Jean Lambrecks nam van in het begin afstand van de media, terwijl de familie Marchal zoveel in het nieuws was dat niemand ze nog wou. Het opzoeken van media-aandacht was voor Paul Marchal onderdeel van een rouwproces. Hij werd afgeschilderd als de publiciteitsgeile vader, terwijl hij dat eigenlijk niet was."
"Voor sporters is een hartstilstand een factor waar ze geen invloed op hebben. Dat is ook een drama, maar veroorzaakt door een oncontroleerbare factor. Bij een auto-ongeval krijg je een ander aspect, iets negatiefs, want iedereen weet dat je op dat uur eigenlijk in bed hoort te liggen. Je identificeert je daarmee en dat kan een grotere rol spelen, ja."
"Iedereen weet dat Fadiga hartproblemen heeft. Als je zo iemand in de ploeg hebt, zijn er ook die denken 'Sebiet valt die hier dood'. Bij Gent is daar heel veel aandacht aan besteed omdat elke vorm van onderbreking van routine mensen hindert in hun functioneren. Het leven moet voorspelbaar zijn – dat is een belangrijke factor – maar voorspelbaarheid is niet altijd plezant en dus maken sommigen het onvoorspelbaar. 26 jaar, aan elke vinger een madam, zakken vol geld en extravert, dan is het hek pas helemaal van de dam. Je kunt ongeveer voorspellen welke spelers iets zal overkomen. Dat gaat meestal over de flamboyante en ongegeneerde gasten."
Moet een club dan niet meer tijd steken in de begeleiding van hun voetballers?
"Dat clubs zich niet bezighouden met het begeleiden van de levensstijl van hun sporters, is een probleem, ja. Spelers rijden niet met een Porsche, zeker niet als Mercedes de officiële autosponsor is. Als club moet je dat verbieden. Spelers moeten kunnen omgaan met regels. Dat is professionalisme. Te laat komen zoals Mbokani, dat kan ook niet, maar het is niet gevaarlijk. Met een Porsche rijden wel."
"Van de doden geen kwaad – van de levenden trouwens ook niet –, maar als je om drie uur ’s nachts niet op de weg bent, kan je ook niet verongelukken. Dat is een vervelende uitspraak, maar de enige die van belang is. Wat is het verschil tussen Timmy Simons en Sterchele? Simons leidt een boring life. Een paar 'klein mannen', nog altijd dezelfde vrouw. Boring, boring… Voetballers leven in een kleine gemeenschap waar uitgaan in feite de norm niet mág zijn, maar je moet eens om drie uur ’s nachts naar de Carré (dancing in Willebroek, red.) gaan. Je wil niet wéten wat daar gebeurt."
"Als Mpenza op de parking van de Carré om drie uur ’s morgens twaalf magnumflessen champagne aanbiedt aan een vrouw, terwijl hij ’s anderendaags een match moet spelen in Manchester, waarom denk je dan dat zijn trainer hem niet opstelt? Te lang getraind, hé! Maar dan zonder bal…" (lacht)
"Sorry, maar voor die trainer is dat voorbij, hé. Als je op die manier omspringt met je lichaam, kan je op dat niveau niet meer mee. Zulke spelers zijn een zegen voor kinesisten. Je lichaam moet tijd krijgen om te recupereren."
"Kijk maar eens naar de grote Belgische generatie. Vandereycken, Ceulemans, Grün, allemaal mensen met wie je een klapke kunt doen. En het moet niet over vrouwen en auto’s gaan… De meesten zijn nog bij hun eerste vrouw, hebben kinderen en zitten zich in hunnen hof af te vragen wat ze daar in godsnaam doen. Die jonge gasten zitten niet in den hof… Mijn stelling is duidelijk: het kan niet dat Belgische voetballers plots niet meer kunnen shotten, hé."
Op welke manier ontsporen voetballers tot zo’n levensstijl?
"Redenen genoeg. 1) In de meeste gevallen hebben ze alleen maar voetbal. 2) Voetballers, en ook wielrenners, hebben heel veel vrije tijd. 3) Wanneer ze niet op de club zijn is er geen enkele controle. 4) Ze zijn onwaarschijnlijk jong. 5) Ze hebben ongelofelijk veel geld en hebben nooit geleerd om daar mee om te gaan. 6) Iedereen hangt rond hen."
"In Vlaanderen is een circuit ontstaan van mensen die elkaar ’s nachts opzoeken. Op die plaatsen worden de showbizzkoppeltjes gevormd. Dat zoveel voetballers samen zijn met een ex-miss is geen toeval. Ze hebben die missen niet ontmoet in de tribune hoor. Wel in bars of op privéfeestjes die speciaal voor hen worden georganiseerd."
Onderscheidt de levensstijl de sporter van de topsporter?
"Natuurlijk. Wie om drie uur ’s nachts in een bar hangt is per definitie geen topsporter. Als topsporter kan je maar op één ding focussen: je sport! Wanneer heeft Henin haar beste seizoen gehad? In 2007! Nadat ze haar vent had buiten gesmeten en zich opnieuw verzoend had met haar familie. Al je energie in je sport steken, dáár gaat het over. De voorbije maanden had ze die focus niet meer. Een trainingscentrum, lezingen voor managers, een tenniscarrière… Dat gaat niet."
"Dat ze hechter wordt? Zeker en vast. Zeker zoals Club dat heeft aangepakt. Echt top! Heel knap… Dat was een echt groepsgebeuren en dat is altíjd positief. En, als er straks ook maar één speler denkt dat hij om drie uur ’s nachts niet meer op straat moet zijn, is dat ook positief. Vergeet niet: van de 360 voetballers in de Belgische competitie dacht zeker 30 procent: 'Dit had ik kunnen zijn'…"
Of hoe sympathiek zijn bijna een risicofactor wordt…
"Voor de persoon wel, ja. De sympathiekste jongen kent de grenzen niet meer van wat hij moet doen om sympathiek te zijn. In het leven wordt er niemand onderuit gehaald door zijn zwakheden, wel door de zwakheden van zijn sterkte die hij niet meer ziet."
"Plots ben je zo straf in iets dat je de valkuilen niet meer ziet. Het is zoals met Leterme. Die blijft maar doorgaan, dat is een pitbull die niet meer ziet dat het niet zal lukken. Natúúrlijk zal hij niet slagen. Je hebt geen gokchinees nodig om dat te voorspellen. Iedereen ziet het, maar diene mens niet meer. Die wil dat niet meer loslaten omdat hij zich heeft voorgenomen om te slagen."
"Hij was al kansloos toen hij begon en dan halen ze ook nog eens Verhofstadt binnen. De 'sympathieken boy' die de puinhoop na twee maanden teruggeeft. Leterme getuigt van een gigantische zwakheid, dat is bijna angstwekkend. Die gaat van tweede klasse naar de Premier League, terwijl die eigenlijk in West-Vlaanderen moet spelen. Als hoofd van de Vlaamse regering heeft hij een schitterende carrière neergezet, maar nu… Killed by ambition… Killed by ambition !"